3.7 - Ideeën-Kennis-Informatie-Data ("iKid")

Print this page

Informatietijdperk. In het informatietijdperk is het economisch belang van informatie - in ruimte zin - als productiemiddel en als product drastisch toegenomen. Zoals Negroponte in Being Digital aangeeft hebben bits (ontastbare, elektronische signalen) de plaats van atomen (tastbare, fysieke materie) als drager van economische waarde in belangrijke mate overgenomen (Negroponte, 1995). De studie van de econoom Machlup uit 1962 – The Production and Distribution of Knowledge in the United States – waarin hij aangaf dat de knowledge industry toen al goed was voor 29% van het Bruto Nationaal Product in de VS, wordt wel gezien als een markeringspunt voor de opkomst van het informatietijdperk (Stewart, Intellectual Capital, the New Wealth of Organizations, 1997 p. 21).
 

Data-informatie-kennis-wijsheid. Het begrip “informatie” kan vele betekenissen hebben. Voor een beter idee in de reikwijdte en afgrenzing van het intellectuele eigendomsrecht als een eigendomsrecht op digitaliseerbare, onstoffelijke content is in mijn optiek de sinds de eind jaren tachtig gehanteerde zogeheten data-informatie-kennis-wijsheid-hiërarchie behulpzaam.

DIKW. De herkomst van deze onderverdeling is onduidelijk. Ackoff wordt als een van de grondleggers gezien met zijn artikel From Data to Wisdom uit 1989 (Journal of Applied Systems Analysis).

Data (know nothing). Gegevens of data zijn op zichzelf betekenisloos, zoals reeksen nummers en namen opgeslagen in een gegevensbestand.

 

Informatie (know what). Informatie ontstaat door data in een voor de gebruiker bruikbaar format te organiseren en te presenteren. Informatie geeft op antwoord op vragen inzake wie, wat, waar, wanneer en hoeveel.

 

Kennis (know how). Door informatie te verwerken ontstaat kennis: de informatie wordt in een context geplaatst, begrepen en krijgt betekenis voor de gebruiker.

 

Ideeën of wijsheid (know why). Opgedane kennis leidt tot ideeën of wijsheid: op grond van de verworven kennis – het geleerde – kan iemand zich een oordeel vormen en al dan niet tot handelen overgaan.

Voorbeeld. Deze begrippen kunnen begrepen worden met het volgende voorbeeld. Deze (gefingeerde) data – 12122020 29 12 Utrecht – zijn op zichzelf betekeningsloos. Informatie ontstaat door deze data als volgt worden georganiseerd en gepresenteerd: op 12 december 2020 wordt het 29 graden Celsius om 12 uur ’s middags in Utrecht. Op grond van die informatie weet ik – heb ik de kennis – dat dat het die dag zeer warm zal zijn voor de tijd van het jaar. Op grond daarvan krijg ik het idee c.q. inzicht dat ik die dag geen winterjas nodig heb (en klimaatverandering wel eens een feit zou kunnen zijn).

Feiten versus interpretatie. Een verschil tussen de vier categorieën is ook dat data en informatie gerelateerd zijn aan externe factoren, zoals bepaalde objecten of (weers-)omstandigheden en bijvoorbeeld vastgelegd kunnen worden in documenten of databanken. Kennis en ideeën zijn daarentegen fenomenen die intelligentie vereisen en zich dus in iemands hoofd afspelen (of waarvoor kunstmatige intelligentie nodig is).

Ideeën-kennis-informatie-data (“iKID”). Als we stilstaan bij de vraag wat IE-rechten beschermen dan is de onderverdeling “ideeën-kennis-informatie-data” behulpzaam voor het krijgen van een beter begrip van wat wel en wat niet beschermd wordt of kan worden en wat publiek domein is of behoort te zijn. Daarbij is het acroniem “IKID” wat mij betreft beter te onthouden en uit te spreken dan de gangbare term “DIKW”. Bovendien is het begrip wijsheid binnen de context van het intellectueel eigendomsrecht niet echt hanteerbaar, terwijl het equivalente begrip “ideeën” een vlag is die de lading van het octrooi- en auteursrecht beter dekt.

 

 

Publiek Domein. IE-rechten zijn een uitzondering op het economische grondrecht van vrije toegang tot kennis en informatie en zijn een middel om het doel van een toenemend publiek domein te realiseren (zie onder 1.6 en 1.7). Dat axioma brengt met zich dat ideeën, kennis, informatie en data als zodanig niet door IE-rechten beschermd dienen te worden, maar in beginsel publiek domein (behoren te) zijn. IE-rechten beschermen dan ook geen ideeën, kennis, informatie of data als zodanig, maar – kort gezegd – enkel bepaalde functies daarvan in de zin van (i) de toepassing of (ii) de presentatie daarvan of (iii) het gebruik daarvan ter identificatie van een bron. Daarnaast respecteert het recht het private domein van ideeën, kennis, informatie en data die geheimgehouden worden en aldus feitelijk geen onderdeel uitmaken van het publiek domein.

 

Privaat domein: Bedrijfsgeheimen. Geheime ideeën, kennis, informatie en data vallen buiten het publiek domein, doordat ze feitelijk niet voor derden toegankelijk zijn. Juridisch worden deze ideeën, kennis, informatie en data beschermd doordat derden de getroffen geheimhoudingsmaatregelen dienen te respecteren. Voor geheime ideeën, kennis, informatie en data die handelswaarde bezitten – ook wel ‘trade secrets’ of ‘bedrijfsgeheimen’ – bepaalt artikel 39 TRIPs dat deze beschermd dienen te worden.

De sinds 1886 geheime receptuur van Coca Cola is in dit verband het archetypische voorbeeld van een bedrijfsgeheim.

Vanuit het publiek belang beschouwd zijn bedrijfsgeheimen een suboptimale categorie. Ze zijn waardevol, aangezien ze handelswaarde vertegenwoordigen, maar als samenleving hebben we er maar in beperkte mate voordeel van. Bedrijfsgeheimen zijn niet publiek toegankelijk en vallen dus feitelijk buiten het publieke domein. Voor ogen houdend dat IE-rechten ten doel hebben het publiek domein te laten toenemen, is daarmee duidelijk dat aan bedrijfsgeheimen ook slechts een – vanuit het perspectief van de rechthebbende – suboptimale juridische bescherming geboden dient te worden.

 

Publiek domein. Voor die ideeën, kennis, informatie en data die feitelijk openbaar zijn geldt vervolgens dat – zoals gezegd – enkel (i) de toepassing of (ii) presentatie daarvan of (iii) het gebruik daarvan ter identificatie van een bron door IE-rechten beschermd wordt. Techniek ziet op het toepassen van ideeën, kennis, informatie en data voor het bereiken van een praktisch resultaat. Dat is primair het domein van het octrooirecht dat met name nieuwe, creatieve technische ideeën betreffende de toepassing van kennis, informatie en data bescherming biedt. De presentatie of vormgeving van ideeën, zichten, kennis, informatie en data is met name het domein van het auteursrecht en de daaraan verwante IE-rechten, die prestaties binnen het domein van de cultuur beschermen. Binnen de context van culturele subdomein van de communicatie is vervolgens een hoofdrol weggelegd voor het merkenrecht dat informatie over de herkomst van producten en diensten onder zijn hoede neemt. Door binnen hun respectievelijke domeinen (i) de toepassing, (ii) de vormgeving en (iii) de communicatie van en over ideeën, kennis, informatie en data te beschermen, stimuleren IE-rechten dat die ideeën, kennis, informatie en data publiekelijk toegankelijk zijn en blijven en dat het voor rechthebbenden lonend kan zijn om een bijdrage aan de expansie van het publieke domein – de publiek toegankelijke ideeën, kennis, informatie en data – te leveren.

 

Techniek: toepassing iKid. Het toepassen van ideeën, kennis, informatie en data voor een praktisch doel is het domein van de techniek (Quaedvlieg, Auteursrecht op techniek, 1987, p. 3). De hoofdrol is daar weggelegd voor het octrooirecht dat creatieve ideeën voor de toepassing van ideeën, kennis, informatie en data nieuwe, inventieve en industrieel toepasbare kennis bescherming kan bieden. Het kwekersrecht dat een nieuw plantenras kan beschermen, ziet op de bescherming van de informatie en data van dat plantenras. Een nieuw plantenras wordt immers gekenmerkt door de in het DNA van dat ras vastgelegde data in de vorm van een uit vier letters bestaande code van tegenover elkaar geplaatste combinaties van nucleotiden, te weten Adenine (A) tegenover Thymine (T), en Guanine (G) tegenover Cytosine (C). Het specifieke IE-regiem voor de oorspronkelijke topografie van een halfgeleider ziet op de praktische toepassing van informatie en data in de vorm van een oorspronkelijk ontwerp voor de door een halfgeleider gevormde infrastructuur die het verwerken van computerdata mogelijk maakt.

 

Cultuur: uitdrukkingsvormen van iKid. Het presenteren – ordenen en vormgeven – van ideeën, kennis, informatie en data is het domein van de IE-rechten die culturele prestaties beschermen: het auteursrecht, de naburige rechten, het databankenrecht en het modelrecht. Kale data – c.q. feiten – zijn, nadat zij openbaar toegankelijk zijn geworden, niet te monopoliseren, en dat geldt ook voor de daarvan afgeleide informatie. Het databankenrecht ziet per saldo op de ordening en presentatie van data. De naburige rechten en het modelrecht (industriële vormgeving) zien op specifieke vormgevingsinformatie inzake bijvoorbeeld de uitvoering van een muziekwerk of de vormgeving van een voorwerp, waarvan de data ook in een digitaal bestand vastgelegd kunnen zijn. Het auteursrecht ziet met name op creatieve ideeën – intellectuele prestaties – inzake de presentatie of vormgeving van kennis, informatie of data. Al deze vormgevingsprestaties inzake ideeën, kennis, informatie en data liggen op het gebied van ‘kunst en wetenschap’, ofwel cultuur.

 

Communicatie: identificatie van iKid. Om optimaal rendement uit de presentatie dan wel toepassing van ideeën, kennis, informatie en data te kunnen halen is het ook noodzakelijk dat daarover effectief gecommuniceerd kan worden. Daarvoor is van belang dat duidelijk is uit welke bron de betreffende ideeën, kennis, informatie en data afkomstig zijn. Een effectief handelsverkeer en openbaar debat is alleen goed mogelijk indien bij de communicatie van ideeën, kennis, informatie en data de herkomst daarvan gewaarborgd kan worden. Deze identificatietaak wordt vervuld door de IE-rechten op onderscheidingsprestaties. Zo identificeert een handelsnaam de onder die naam gedreven onderneming en deze wordt zelfs beschermd wanneer deze in grote mate beschrijvend is. Daarmee beweegt de handelsnaam zich op het grensvlak tussen informatie en data. Het portretrecht biedt bescherming tegen het identificeren van de geportretteerde als een met de betreffende product of dienst verbonden persoon. Hetzelfde geldt vervolgens met name voor een merk. Het gebruik van een onderscheidende naam of logo onderscheidt een product of dienst allereerst naar zijn herkomst. Een merk is echter niet alleen maar een drager van herkomstinformatie, maar evenzeer van bijvoorbeel de in de loop der jaren door een merk opgebouwde reputatie en goodwill en allerhande overige informatie waarmee het merk door reclame-uitingen ‘geladen’ is. De enkele waarneming van een merk roept allerhande associaties op. Een merk is een informatiedrager, niet alleen van herkomstinformatie, maar ook van informatie omtrent de overige functies van een merk, zoals de Hof van Justitie onderscheidde kwaliteitsgarantie-, reputatie-, investerings-, communicatie- en reclamefuncties van het merk (L’Oréal v Bellure (IEPT20090618); Interflora v Marks & Spencer (IEPT20110922)).

 

Free as the air to common use. IE-rechten zijn de uitzondering op de hoofdregel dat ideeën, kennis, informatie en data publiek domein zijn. Dat uitgangspunt is treffend verwoord door Justice Brandeis in zijn dissenting opinion bij het arrest International News Service v Associated Press van de US Supreme Court van 1918 (IPPT19181223): “The general rule of law is, that the noblest of human productions - knowledge, truths ascertained, conceptions, and ideas - became, after voluntary communication to others, free as the air to common use.”