Dé IE-nieuwjaarsdagtraditie: Kunst, omdat het mag. Traditiegetrouw onregelmatig verschijnend. De 70-jaarsgrens is in 1955 aangekomen. Postuum filmicoon en spijkerbroekenmodel James Dean komt om bij een auto-ongeluk met zijn Porsche 550 Spider. De eerste door de ANWB geregistreerde file van Nederland ontstaat bij de rotonde (!) van het knooppunt Oudenrijn. Rosa Parks wordt op 1 december gearresteerd nadat ze haar plaats in het gedeelte voor zwarte passagiers in de bus weigerde af te staan aan witte passagiers toen het witte deel van de bus vol raakte. Toen ze de boete weigerde te betalen die de opgeroepen politie haar had opgelegd, werd ze gearresteerd. Rosa Parks is uiteindelijk in het gelijkgesteld: het Hooggerechtshof verklaarde de rassenscheiding ongrondwettelijk.
“Imagination is more important than knowledge. Knowledge is limited. Imagination encircles the world”
Albert Einstein
Rock around the clock domineert de hitlijsten in 1955, Geef mij maar Amsterdam door Johnny Jordaan is de populairste hit van eigen bodem.
Geen auteur, maar wel het vermelden waard: In 1955 overlijdt Rinus van Renkum, Olympisch touwtrekker. Vertegenwoordigde ons land tijdens de Olympische Spelen van 1920 op dit onderdeel.
Het werk van de volgende makers van auteursrechtelijk beschermde werken die in 1955 het ondermaanse voor het bovenmaanse hebben ingeruild, is vanaf 1 januari van dit jaar in Nederland en andere landen waar de 70-jaren grens is getrokken, niet meer auteursrechtelijk beschermd.
Natuurlijk zijn er meer auteurs overleden dan ik hieronder zal uitlichten. Voor een (vast onvolledige) lijst verwijs ik naar Wikipedia.
Deze Kunst omdat het mag begint met een uitspraak van de grootste Publieke Domeiner van dit jaar: Albert Einstein, 14 maart 1879 –18 april 1955. De bekendste werknemer van het Eidgenössisches Amt für geistiges Eigentum (Zwitserse Bureau voor de Intellectuele Eigendom) en geestelijk vader van de relativiteitstheorie en van het equivalentieprincipe (IEPT20201027, Hof Den Haag, Lilly v Fresenius). De honderden publicaties van Einstein zijn nu auteursrechtenvrij, zoals bijvoorbeeld het boek Mein Weltbild en het essay Why Socialism?.
Charlie Parker, 29 augustus 1920 - 12 maart 1955. Componist en altsaxofonist. nummers als Now is the time, Hootie blues en Koko behoren nu tot publieke domein. Charlie Parker overleed op 34-jarige leeftijd aan de gevolgen van een jarenlange en slopende heroïneverslaving.
Thomas Mann, 6 juni 1875 – 12 augustus 1955. Schrijver. Kreeg in 1929 de Nobelprijs voor de literatuur. Bekendste werken zijn Buddenbrooks en de Toverberg.
Paul Claudel, 6 augustus 1868 – 23 februari 1955. Franse schrijver.
Charly Toorop, 24 maart 1891 – 5 november 1955. Nederlandse kunstschilder van vierkante koppen en persoonlijk jeugdtrauma. Doodeng vond ik deze portretten en de museumbezoeken duurden eindeloos. Vanaf dit jaar zijn de schilderijen vrijelijk te gebruiken, maar posters (IEPT20150122, HvJEU, Allposters v Pictoright) en Charley-Toorop-koffiekoppen sla ík even over.
Nicolas de Staël 5 januari 1914 – 16 maart 1955. Franse abstracte landschapschilder.
James Rufus Agee, 27 november - 16 mei 1955. Amerikaanse schrijver, dichter, journalist, filmcriticus en scenarioschrijver. Voor zijn boek A Death in the Family won hij na zijn dood de Pulitzer Prize.
Cornelis Jetses, 23 juni 1873 – 9 juni 1955. Nederlandse illustrator. Jetses is vooral bekend geworden om zijn illustraties in schoolboeken, schoolplaten en historische prenten. Zijn bekendste illustraties zijn Ot en Sien en het Leesplankje van Hoogeveen (aap-noot-mies). Het leesplankje was een belangrijk onderdeel van de nieuwe leesmethode die aan het begin van de 20e eeuw werd geïntroduceerd. IEPT20231011, Rb Amsterdam, Dyslexiefont v Gottmer
Wilhelmus (Willem) van Kuilenburg, 4 juni 1889 – 27 juni 1955. Beeldhouwer.
Hermann Max Pechstein, 31 december 1881 – 29 juni 1955. Duitse kunstschilder.
Wallace Stevens, 2 oktober 1879 – 2 augustus 1955. Amerikaanse dichter Won met zijn Collected Poems de Pulitzerprijs voor Poëzie.
Joseph Fernand Henri (Fernand) Léger, 4 februari 1881 – 17 augustus 1955. Franse kunstschilder en beeldhouwer
Carl Rudolf Hermann Friedberg, 18 september 1872 - 9 september 1955. Duitse pianist en pianoleraar. Hij was een bekend uitvoerende kunstenaar van de stukken van Brahms en Robert Schumann. IEPT20250306, HvJEU, Nationaal Orkest van België
Arthur Oscar Honegger, 10 maart 1892 - 27 november 1955. Zwitserse Franstalige componist. Bekende werken zijn: Le Roi David: Een oratorium dat de dynamiek van een op gang komende locomotief verbeeldt en Pacific 231: Een orkestwerk dat de dynamiek van een voortdenderende trein weergeeft. Een echte treinliefhebber dus.
María Cenobia Izquierdo Gutiérrez, 30 oktober 1902 – 3 december 1955. Behoort samen met haar tijdgenote Frida Kahlo tot de top van de Mexicaanse kunstschilderessen.
*************************************************************************
Birgit Kunst-Verboon
Voormalig redacteur van Boek 9 die op uitnodiging de rubriek voor haar rekening.
