Noot Hugenholtz bij HR NORMA v Staat, HvJEU ACI Adam v Thuiskopie en HvJEU Copydan

P.B. Hugenholtz (IViR), Gezamenlijke noot onder HR 7 maart 2013, nr. 12/03239 (NORMA c.s./Staat), NJ 2016/184, HvJ EU 10 april 2014, C‐435/12 (ACI Adam/Thuiskopie), NJ 2016/185, HvJ EU 5 maart 2015, C-463/12 (Copydan), NJ 2016/186

Verschenen in NJ, 2016-16/17, nrs. 184-186, p. 2384 – 2388 

"Norma/Staat

[…] Naar aanleiding van het arrest van het hof was de Staat intussen tot inkeer gekomen. Al in 2012 – ruim vóor het arrest van de HR – was de gewraakte AMvB aangepast. Sedert 1 januari 2013 worden nu ook digitale mediaspelers en allerlei andere apparaten waarmee privé-kopieën plegen te worden vervaardigd, zoals pc’s, tablets en mobiele telefoons, onderworpen aan een heffing. De vordering tot schadevergoeding is na het arrest van de HR geschikt voor een bedrag van € 10 miljoen, door Norma te verdelen onder de artiesten; zie https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2014/09/08/norma-schikt‐met‐de‐staat‐over‐thuiskopievergoedingen. Mede n.a.v. het arrest hebben ook de auteursrechthebbenden een forse schadevergoeding ontvangen. Een door Stichting de Thuiskopie tegen de Staat aangespannen procedure is voor € 33,5 miljoen geschikt; zie https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2014/12/08/de-staat‐treft‐schikking‐met‐stichting‐de‐thuiskopie‐over‐thuiskopievergoedingen. […]

ACI Adam/Thuiskopie

[…] Het paradoxale resultaat van het arrest ACI Adam is dat een materieelrechtelijke versterking van het auteursrecht de facto heeft geleid tot aanmerkelijke vermindering van de inkomsten van de rechthebbenden (zie ook A-G, para. 34). Terwijl de heffingen naar aanleiding van het arrest fors zijn verlaagd, blijkt het recht zich tegen ‘illegaal downloaden’ te verzetten niet in rechte gehandhaafd te (kunnen) worden. In feite heeft het Hof – door de erkenning van een bij voorbaat niet-­‐handhaafbaar recht – de Internet-piraterij, waarover de A-G en het Hof zich (terecht) zorgen zeggen te maken, verder ‘gebanaliseerd’. Voor een groot deel van de oorspronkelijke eisers in deze zaak (ACI Adam en elf andere fabrikanten/importeurs van blanco informatiedragers) is het arrest van het Hof uiteindelijk een pyrrusoverwinning gebleken. De markt voor blanco informatiedragers is de afgelopen jaren ingestort; van de twaalf oorspronkelijke eisers zijn er vijf inmiddels failliet gegaan of overgenomen. Mogelijk heeft het tweede deel van het antwoord op de vragen van de HR hierbij een kleine rol gespeeld. De HR wilde namelijk óók weten of de Europese Handhavingsrichtlijn van toepassing is op een procedure als de onderhavige waarin betalingsplichtingen de hoogte van de thuiskopievergoeding betwisten. Kon in een zaak als deze op grond van art. 14 Handhavingsrichtlijn, waarop art. 1019h Rv is gebaseerd, een volledige proceskostenveroordeling worden toegewezen? Het Hof van Justitie antwoordt van niet; in een zaak als deze waarin geen sprake was handhaving van rechten in eigenlijke zin, is de Handhavingsrichtlijn niet van toepassing (r.o. 85 e.v.). […]

Copydan/Nokia

[…] Is een heffing op dergelijke multifunctionele geheugendragers in het licht van de Auteursrechtrichtlijn toegelaten? Het Hof leidt uit het Padawan-arrest af dat de geschiktheid van apparaten en dragers voor het maken van privékopieën een heffing reeds voldoende rechtvaardigt. Dat de voorwerpen in kwestie ook – of zelfs primair – andere functies vervullen mag geen reden zijn ze van de heffing uit te sluiten. Dit multifunctionele karakter kan echter wel een factor zijn bij het bepalen van de hoogte van de heffing (r.o. 25‐27). In gevallen waarin dragers of apparaten nauwelijks voor het maken van privékopieën worden gebruikt, en de schade voor rechthebbenden minimaal is, is een thuiskopievergoeding niet verplicht (r.o. 28). Volgens het Hof geldt het voorgaande in gelijke mate voor interne, niet verwijderbare geheugens, tenzij er objectieve redenen zijn om deze van de heffing uit te zonderen. Zo’n reden zou kunnen zijn dat het interne geheugen deel uit maakt van een apparaat dat als zodanig al aan een heffing is onderworpen [zie A-G, para. 48-49]. […]

Conclusie

[…]Met deze beide arresten heeft het HvJEU een uitvoerig, doch niet steeds solide raamwerk ontwikkeld voor het stelsel van thuiskopieheffingen in de lidstaten. Zoals het arrest van de HR in de zaak Norma/Staat duidelijk laat uitkomen, is er van een ‘beoordelingsmarge’ van de lidstaten – ondanks deze door het Hof telkens herhaalde frase (zie bijv. Copydan, r.o. 20) – niet heel veel meer overgebleven, behalve misschien ten aanzien van de hoogte van de vergoeding. Deze varieert nog steeds zeer sterk per lidstaat, met alle marktverstorende gevolgen van dien. Al jaren klinkt daarom de roep om verdergaande harmonisatie van de thuiskopieheffing en gelijktrekking van de tarieven. In een mededeling aan het Europees Parlement en de lidstaten van 9 december 2015 [‘Towards a modern, more European copyright framework’, COM(2015) 626 final] kondigt de Europese Commissie dapper aan de heffingenstelsels in Europa grondig onder de loep te nemen, en mogelijk (verder) te harmoniseren. We zullen zien”

Lees de volledige noot hier.