Verkennend onderzoek door het Center for Public Innovation naar de impact van het Toekomstig Internet op de beleidsterreinen van het departement van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Mogelijk interessant zijn de paragrafen “Omgang met copyright en intellectueel eigendom” en “Het pad naar Open Overheidsdata.”
“Daarbij worden ook op het niveau van emotie en angsten pogingen tot beïnvloeding gedaan, door bijvoorbeeld schending van auteursrecht gaan diefstal of piraterij gelijk te stellen.” (…) ”Voor de overheid is het van belang onderscheid te maken tussen poortwachters en intermediairs die hun door de techniek achterhaalde businessmodel proberen te beschermen, en de legitieme wens ook in een veranderde wereld werk te kunnen beschermen.”
“Het kopiëren van informatie is niet alleen een triviale, maar technisch ook noodzakelijke voorwaarde voor communicatie via het internet. De verspreiding van ideeën is onmiddellijk en wereldwijd. Wetgeving is daarbij per definitie nationaal geregeld. De wens van producenten van artefacten erkend te worden voor hun inspanning en de wens gebruik te maken van het ongekende potentieel van internet komen elkaar hierbij onvermijdelijk tegen. Binnen het kader van de huidige wetgeving leidt die ontmoeting tot zowel pogingen tot afremmen als tot pogingen tot adaptatie. In het geval van pogingen tot afremmen zien we pogingen hardware en software actief te beperken in gebruiksmogelijkheden, zoals DRM en muziek die niet overdraagbaar is van een computer naar een mp3-speler ook als je eigenaar van beide apparaten bent, of e-books die niet overdraagbaar zijn naar andere e-book readers. Daarbij worden ook op het niveau van emotie en angsten pogingen tot beïnvloeding gedaan, door bijvoorbeeld schending van auteursrecht gaan diefstal of piraterij gelijk te stellen. Opvallend daarbij is dat vooral organisaties die een rol als poortwachter bij toegang tot informatie hadden die door internet is achterhaald op deze wijze handelen, en veelal niet de oorspronkelijke scheppers van werk."
Bij de pogingen tot adaptatie worden het afwijkende karakter van internet als infrastructuur en de nieuwe mogelijkheden die dat biedt benut om aan een werk veel meer gedetailleerde informatie mee te geven over de wijze waarop verspreiding of hergebruik is geregeld. De Creative Commons licenties zijn daar een goed voorbeeld van. (…) De Rijksoverheid geeft hierin een goed voorbeeld door alle informatie op rijksoverheid.nl ter beschikking te stellen onder een CC0-licentie van Creative Commons, die vrij hergebruik van informatie expliciet toestaat.
Voor de overheid is het van belang onderscheid te maken tussen poortwachters en intermediairs die hun door de techniek achterhaalde businessmodel proberen te beschermen, en de legitieme wens ook in een veranderde wereld werk te kunnen beschermen. Adaptatie is daarbij logischerwijs de te bewandelen weg. Auteursrecht en intellectueel eigendomsrecht zijn immers bedoeld om creativiteit en innovatie te stimuleren, in plaats van deze af te remmen.
Het pad naar Open Overheidsdata
Open Overheidsdata is het pro-actief voor hergebruik vrijgeven van publieke informatie en data die overheid in het kader van haar taken verzamelt en genereert. Momenteel is er vooral een passief recht op informatie voor burgers: burgers dienen veelal zelf gericht om informatie te vragen. Zowel Europees als nationaal is er echter beweging in de richting van pro-actieve publicatie van publieke informatie en data. Dit vertaalt zich ook in wetgeving. In diverse Europese landen en daarbuiten wordt actief gewerkt aan het ontsluiten van overheidsinformatie en -data. In het Verenigd Koninkrijk is data.gov.uk, een datacatalogus van de overheid, een belangrijk voorbeeld, en was open data bij de recentste verkiezingen een thema voor zowel Labour als de Conservatives.
Open Overheidsdata is een rijke grondstof, met publiek geld reeds betaald, voor een veelheid aan waardevolle toepassingen. Het gaat daarbij niet alleen om transparantie en democratische controle, of alleen om commercieel hergebruik van overheidsgegevens, maar ook om grotere participatie en zelfredzaamheid van burgers, het ontstaan van nieuwe kennis en het vergroten van de efficiëntie en effectiviteit van het overheidshandelen. Als voorbeeld met betrekking tot zelfredzaamheid kan findtoilet.dk dienen, een kaart van Denemarken met daarop alle publieke toiletvoorzieningen. Deze kaart werd eigenhandig gebouwd door een vrouw die deel uitmaakt van een groep met blaasproblemen. Veel van hen blijven thuis en durven de stad niet in omdat ze niet weten waar ze in geval van nood terechtkunnen. De onderliggende gegevens waren publiek beschikbaar en zijn door deze vrouw zo verwerkt dat zij en anderen aan mobiliteit wonnen en weer actiever kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer.
Open Overheidsdata leidt tot de verankering van transparantie in al het overheidshandelen, en maakt openbaarheid ook in de praktijk tot uitgangspositie. De technologie, en dan met name het internet, heeft het organiseren van die openbaarheid logistiek goedkoop gemaakt. In het VK en in Spanje, maar ook bij Min OCW, is zichtbaar hoe dit resulteert in veranderende functieomschrijvingen waarbij openbaarheid wordt 'mee-ontworpen' in de beschrijving van taken. Dit betekent een cultuuromslag.
Obstakels bij de adoptie van Open Overheidsdata liggen voor een deel in het nog niet volledig benutten van de handelingsmogelijkheden die een decentrale en complexe maatschappij biedt (zoals het betrekken van anderen, veel parallelle probes, en co-creatie) om snel kennis en ervaring op te doen en in de praktijk te laten zien wat de waarde van Open Overheidsdata is. Ook factoren als gebrek aan brede kennis over het bestaande juridisch kader voor Open Overheidsdata evenals menselijke onzekerheden rondom publieke zichtbaarheid spelen een rol. Het vanuit de rijksoverheid helder maken van wat Open Overheidsdata is en wat het potentieel is (het zetten van 'good practice' en hoe daar te komen) naar andere overheden is een belangrijke manier om die obstakels te slechten.
Lees het volledige rapport hier.
B912051
