RECTIFICATIE Dirk Visser: bericht over onjuist bericht over copy/paste-heffing onjuist

B9 11406. Dirk Visser, Universiteit Leiden: Rectificatie. Bericht over onjuist bericht over copy/paste-heffing onjuist.

Verschillende vertegenwoordigers van collectieve belangenorganisaties hebben mij benaderd met het verzoek het bericht van afgelopen vrijdag te rectificeren, waarin ik op humoristisch bedoelde wijze verwees naar de website De Speld (speld.nl), waarop een bericht over een copy/paste-heffing was verschenen. 

Website De Speld is een satirische website waarop grappig bedoelde onzin-berichten verschijnen. Ik wilde op mijn beurt grappig zijn door te suggereren dat het bericht slechts onjuist was, in die zin dat de bedoeld copy/paste heffing niet afkomstig was van Buma/Stemra maar van aan Cedar B.V. gerelateerde stichtingen zoals stichting Lira, stichting PRO, Stichting Reprorecht en Pictoright. Ook suggereerde ik dat Vereniging Voice dit aspect snel zou moeten rectificeren.

Daarmee wekte ik de indruk dat het bericht afgezien van dit aspect wel juist was. Deze poging tot humor mijnerzijds werd, blijkens verschillende berichten op twitter, niet door iedereen begrepen. Ook werd het bericht of de humor niet door iedereen gewaardeerd. Vertegenwoordigers van collectieve belangenorganisaties hebben mij verzocht mijn bericht te rectificeren. 

Voor alle duidelijkheid dus: er bestaat op dit moment geen copy/paste-heffing als beschreven op De Speld, noch afkomstig van Buma/Stemra, noch van stichting Lira, stichting PRO, Stichting Reprorecht en Pictoright, of enige andere collectieve belangenorganisatie, al dan niet verbonden met Cedar B.V.

De verwarring is overigens niet geheel onbegrijpelijk omdat feit en fictie in het digitale auteursrecht inmiddels niet ver uit elkaar liggen.

Er bestaat naar mijn overtuiging bijvoorbeeld wel een wettelijke, Europese en verdragsrechtelijke basis voor een dergelijke copy/paste-heffing. Het ruime verveelvoudigings- en reproductiebegrip vastgelegd in artikel 1, 13, 13a en 14 Auteurswet, artikel 2 Auteursrechtrichtlijn en artikel 9 lid 2 van de Berner Conventie biedt zeker ruimte voor de uitoefening van een verbodsrecht of een vergoedingsaanspraak voor verschillende vormen van copy/pasten. 

Bij de huidige Europese normen kan copy/pasten van elf woorden of meer auteursrechtelijk relevant worden. Copy/pasten kan in veel gevallen worden aangemerkt als een meer dan zeer tijdelijke reproductie mét een zelfstandige economische waarde. Wanneer het proportionaliteitsvereiste en de context-vereisten van het citaatrecht en het vereiste van bronvermelding niet acht worden genomen, is copy/pasten veelal niet zo maar toegestaan.

Copy/pasten voor eigen oefening, studie of gebruik zonder direct of indirect commercieel oogmerk is op grond van artikel 16c Auteurswet juncto artikel 5 lid 2 sub b Auteursrechtrichtlijn alleen toegestaan als door voldoende fair compensation tegenover staat. De beschreven copy/paste heffing vormt een mogelijke invulling van die verplichting tot het verschaffen van fair compensation. Op dit moment is het echter niet waarschijnlijk dat een copy/paste heffing in die vorm zal worden ingevoerd. Momenteel ziet het er naar uit dat er per 1 januari 2013 een nader te bepalen heffing zal worden ingevoerd op alle mp3spelers, harddisk-recorders, mobiele telefoons, USB-sticks, externe harde schijven en geheugenkaartjes. 

Let wel: deze geheugen-heffing legitimeert alleen copy/pasten voor intern gebruik. Copy/pasten voor extern gebruik, bijvoorbeeld het copy/pasten van URL’s (hyperlinks) of het ‘embedden’ daarvan kan, als dit een verbinding oplevert met auteursrechtelijke beschermd materiaal onder bepaalde omstandigheden mogelijk een openbaarmakingshandeling opleveren waarvoor mogelijk een separate vergoeding of heffing veschuldigd is. Copy/pasten zonder bronvermelding kan naast een ontoelaatbare verveelvoudiging of openbaarmaking ook plagiaat opleveren en plagiaat is in strijd met de ongeschreven regels van wat in het maatschappelijk verkeer betaamt en derhalve onrechtmatig.

Er is een tendens waarneem dat collectieve belangenorganisaties zich steeds meer rechten laten overdragen en gegeven dat patroon is het niet ondenkbaar dat zij zich de rechten met betrekking tot bepaalde vormen van copy/pasten laten overdragen. Ook is mogelijk of dat zij een volmacht krijgen voor het incasseren van de ‘billijke vergoeding’ die recent voor iedere gebruiksvorm is voorgesteld in het wetsvoorstel auteurscontractenrecht en waar de Tweede Kamer erg enthousiast over is. Deze contractueel overeen te komen ‘billijke vergoeding’ is overigens scherp te onderscheiden van de eerder genoemde Europese ‘fair compensation’ (in de NL auteurswet: billijke vergoeding) en is ook niet op één lijn te stellen met de eveneens Europese ‘equitable remuneration’ (in de NL auteurswet: billijke vergoeding) voor bepaalde andere gebruiksvormen of de Europese ‘remuneration’ (in de NL auteurswet: billijke vergoeding) voor uitleenhandelingen (waarbij nog niet duidelijk is of verlengingen van de uitleen daar ook onder vallen). 

Het collectieve auteursrecht is derhalve niet een rustig, laat staan een voor iedereen overzichtelijk bezit en verwarring over het al dan niet bestaan van nieuwe heffingen is niet altijd te voorkomen.

Bij nader inzien had ik moeten begrijpen dat het maken van grappen over niet bestaande heffingen die eventueel wel hadden kunnen bestaan, mogelijk niet in overeenstemming is met mijn hoedanigheid van hoogleraar intellectuele eigendomsrecht met een vrij sterke specialisatie in het collectieve auteursrecht.

Ten overvloede wijs ik erop dat een eerder bericht over intellectuele eigendom op De Speld ook niet op waarheid berust. “Apple eist verbod op aanklacht Samsung tegen Nokia vanwege boete aan Facebook over patent Microsoft” is niet juist.

Ook nadat ik dat bericht aan enkele collega’s binnen de Leidse rechtenfaculteit had rondgestuurd, kreeg ik de vraag of het echt mogelijk was een verbod te vragen op grond van andermans octrooi. Ik had dus beter moeten weten. 

Tenslotte zij er op gewezen dat er ook op andere websites berichten over intellectuele eigendomskwesties verschijnen die niet juist zijn. Op Dejaap.nl verscheen het bericht “Brein: NS moet Zwarte Markt Beverwijk blokkeren”.

Ook dat bericht is niet juist. Dit neemt echter niet weg dat ook tegen vervoerders en distributeurs steeds meer handhavingsmogelijkheden lijken te bestaan in het licht van het recente arrest Donner (HvJ EU 21 juni 2012, zaak C-5/11).

DV.