Prejudiciële vragen over of uitlenen van e-books onder het leenrecht valt

Onduidelijk of e-books onder begrip “uitlenen” uit Leenrechtrichtlijn vallen: geen acte éclairé of acte clair. Rb voornemens prejudiciële vragen te stellen over of e-books onder het leenrecht vallen en of er bij e-books sprake kan zijn van uitputting en eigendomsoverdracht

AUTEURSRECHT

Het geschil tussen de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en Stichting Leenrecht gaat over  de vraag of het uitleenrecht als bedoeld in artikel 12 (1) sub 3o jo (3) Aw en de uitleenexceptie in de zin van artikel 15c (1) Aw van toepassing zijn op het online uitlenen van e-books (e-lending).  De Nederlandse Uitgeversbond (NUV), Lira en Pictoright zijn tussengekomen in deze procedure.  Van belang is dat het gaat om het “one copy one user” model, waarbij een e-book slechts aan één gebruiker tegelijkertijd ter beschikking wordt gesteld.

De rechtbank is van oordeel dat de vraag of e-lending kan worden aangemerkt als “uitlenen” in de zin van de Leenrechtrichtlijn zich leent voor een prejudiciële vraag aan het Hof van Justitie EU. Er is geen sprake van een acte éclairé of een acte clair en het geschil heeft een dermate principieel karakter, dat verwacht moet worden dat het geschil niet definitief kan worden beslecht zonder een uitspraak van de hoogste rechter.  Het is bijvoorbeeld de vraag of e-lending in het licht van de doelstellingen van de Leenrechtrichtlijn economisch en functioneel gelijkwaardig is aan het uitlenen van een fysiek exemplaar.

Daarnaast is het de vraag of uitputting is vereist voor het uitleenrecht en/of de uitleenexceptie. Artikel 6(1) Lrl is stelt namelijk niet uitdrukkelijk dat de uitleenexceptie alleen kan worden toegepast als het distributierecht tot het uitgeleende materiaal is uitgeput. Ook zijn er goede redenen om de toepassing van het uitleenrecht en de uitleenexceptie niet afhankelijk van uitputting te maken, omdat dit de consequentie heeft dat de maker geen exclusief uitleenrecht en geen aanspraak op de leenrechtvergoeding toekomt met betrekking tot exemplaren die zonder zijn toestemming in de Gemeenschap in het verkeer zijn gebracht.  Als het uitleenrecht en/of de uitleenexceptie alleen van toepassing zijn op materiaal ten aanzien waarvan het distributierecht is uitgeput, dringt de vraag op of het zich op afstand door middel van downloaden voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van een e-book door de rechthebbende of met zijn toestemming kan worden aangemerkt als een eigendomsoverdracht in de zin van artikel 4(2) Arl.

De rechtbank is voornemens de volgende prejudiciële vragen te stellen, waar partijen zich nog over mogen uitlaten.

"1. Dienen de artikelen 1 lid 1, 2 lid 1 sub b en 6 lid 1 Lrl aldus te worden uitgelegd dat onder “uitlening” als daar bedoeld mede is te verstaan het voor gebruik ter beschikking stellen

- voor een beperkte tijd

- zonder direct of indirect economisch of commercieel voordeel

- op afstand

- door middel van downloaden

- op basis van een one user once copy model

- via voor het publiek toegankelijke instellingen

van een kopie in digitale vorm van auteursrechtelijk beschermde romans, verhalenbundels, biografieën, reisverslagen, kinderboeken en jeugdliteratuur?

2. Als vraag 1. bevestigend moet worden beantwoord, geldt voor de toepassing van de uitleenexceptie in de zin van artikel 6 Lrl de eis dat het door de instelling uitgeleende exemplaar van het werk in het verkeer is gebracht door een eerste verkoop of andere eigendomsovergang van dat exemplaar in de Unie door de rechthebbende of met zijn toestemming in de zin van artikel 4 lid 2 Arl?

3. Als vraag 2. ontkennend moet worden beantwoord, stelt artikel 6 Lrl andere eisen aan de herkomst van het uitgeleende exemplaar, zoals bijvoorbeeld de eis dat het uitgeleende exemplaar is verkregen uit legale bron?

4. Als vraag 2. bevestigend moet worden beantwoord, dient artikel 4 lid 2 Arl aldus te worden uitgelegd dat onder de eerste verkoop of andere eigendomsovergang van materiaal als daar bedoeld mede wordt verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van een digitale kopie van auteursrechtelijk beschermde romans, verhalenbundels, biografieën, reisverslagen, kinderboeken en jeugdliteratuur?" 

IEPT20140903, Rb Den Haag, VOB v Stichting Leenrecht