Scapino maakt inbreuk op Birkenstock-sandalen, maar ook deels geslaagd beroep op rechtsverwerking
14-11-2025 Print this page
Birkenstock claimt auteursrechtelijke bescherming op de sandaalmodellen Madrid, Arizona, Florida, Boston en Gizeh. De rechtbank oordeelt dat Scapino met haar sandalen van de (huis)merken Bioslippers, Bio Life, Hush Puppies en Thu!s inbreuk maakt op het auteursrecht op de Madrid, Arizona en Florida van Birkenstock. Het beroep van Scapino op rechtsverwerking slaagt gedeeltelijk; Birkenstock mag optreden, maar moest Scapino een redelijke termijn geven om te stoppen, gelet op de afspraken die in 2015 waren gemaakt. Birkenstock kan geen auteursrechtelijke bescherming claimen op de Boston en Gizeh en ook haar beroep op slaafse nabootsing slaagt niet, vanwege het ontbreken van een eigen gezicht op de markt.
De rechtbank vindt voldoende vaststaan dat [A] de geestelijk vader van de hier in het geding zijnde Birkenstock-sandalen is. Zowel [A] zelf als het Birkenstockconcern brengen al decennialang publiekelijk naar buiten dat [A] de ontwerper en maker is van de Birkenstock-sandalen. Hij is daarbij verdergegaan waar zijn vader en grootvader zijn gebleven, door de orthopedische inlegzool tot een vast voetbed te integreren in een sandaal.
Bij bewerkingen geldt dat wanneer het auteursrecht op een oorspronkelijk werk en op een bewerking daarvan in één hand zijn, de auteursrechthebbende beide auteursrechten kan inroepen tegen een inbreukmaker. Er vindt dus geen ‘aftrek’ van eigen eerdere vormgeving plaats.
Het ondergedeelte is bij elk van de vijf modellen van Birkenstock gelijk. Zij verschillen van elkaar omdat het bovengedeelte de upper anders is. Naar het oordeel van de rechtbank is bij de vormgeving van dit voetbed creatieve keuzes gemaakt. Zo is er gebruik gemaakt van een zogenaamde modelvoetafdruk in het zand schoeisel ontworpen dat aangepast is aan de anatomie van de voet. Het meest in het oog springend daarbij zijn de verdieping aan de hielzijde van het voetbed, de verhoging in het midden en een specifiek vormgegeven teengrip voorop het voetbed. Ook de keuze om de zijkant van de sandaal ongevoerd te laten waardoor het kurk van het voetbed zichtbaar blijft, is een kenmerkend element van de Birkenstock-sandaal.
Scapino stelt dat het onbedekt laten van de zijkant simpelweg de meest eenvoudige, goedkope oplossing is en materiaal en arbeid zou schelen. Nog afgezien van de vraag of de stelling van Scapino juist is, geldt dat het kostenaspect als zodanig niet relevant is voor de auteursrechtelijke toets. De rechtbank is van oordeel dat de keuze om de sandalen een ruwe en onafgewerkte uitstraling te geven door de gebruikte materialen zichtbaar te laten weliswaar niet oorspronkelijk was zoals blijkt uit het door Scapino overgelegde vormgevingserfgoed17, maar wel afwijkt van wat begin jaren ’60 gebruikelijk was, namelijk om de randen van de sandalen netjes af te werken.
Dat het ondergedeelte van de sandaal voor elke nadien ontwikkelde Birkenstock-sandaal gelijk is gebleven, betekent niet dat de modellen die na de Madrid zijn ontwikkeld daaraan geen bescherming meer kunnen ontlenen.
Een ander kenmerkend element van alle Birkenstock-sandalen is de wijze waarop de upper is bevestigd aan het ondergedeelte van de sandaal. Dit kan op heel veel verschillende manieren vorm worden gegeven. Dat blijkt wel uit de grote variatie in vormgeving, die er op de markt te vinden is.
Evenzo bepalend en kenmerkend voor de sandalen is dat er geen stiksels of andere decoratieve elementen zichtbaar zijn, met uitzondering van de rechthoekige gesp op de sluitband.
Conclusie: de Birkenstock-sandalen voldoen aan de werktoets, met als eerste uitzondering: de Boston. Uit het vormgevingserfgoed blijkt dat er in 1971 al een klomp op de markt was met een vergelijkbare upper. En de tweede uitzondering Gizeh II: Scapino wijst terecht in dat verband op de artt. 12 jo 21 lid 3 jo 24 van de Eenvormige Beneluxwet inzake Tekeningen en Modellen zoals deze gold tot 1 december 2003. Op grond van deze artikelen geldt dat een modeldepot in de Benelux maximaal vijftien jaar geldig is en dat gelijktijdig met het vervallen van het modelrecht ook het auteursrecht vervalt, zolang die beide rechten in dezelfde handen zijn en er geen instandhoudingsverklaring is afgelegd.
Slaafse nabootsing
Omdat aan de Boston-sandaal en de Gizeh-sandaal geen auteursrechtelijke bescherming (meer) toekomt, komt de rechtbank toe aan beantwoording van de vraag of sprake is van slaafse nabootsing bij de sandalen van Scapino die lijken op de Boston en de Gizeh.
De rechtbank is van oordeel dat Birkenstock onvoldoende heeft gesteld dat haar Boston- en Gizehsandalen (nog) een eigen gezicht op de markt hebben.
Birkenstock heeft daarnaast nog gewezen op door haar uitgevoerde marketingcampagnes vanaf de jaren ’60 tot nu. Maar ook daarmee wordt niet het eigen gezicht van de individuele sandalen op de markt aangetoond in 2022/2023, het moment dat de hier in het geding zijnde Scapino-sandalen op de markt werden gebracht. Het bestaan van een eigen gezicht hangt zoals gezegd ook af van de aard en de hoeveelheid gelijksoortige producten, die zich op dat moment op de markt van de (gezondheids)sandalen bevinden. Het is aan Birkenstock om daarvoor voldoende te stellen en zij kan dan ook niet volstaan met de mededeling dat die markt te omvangrijk zou zijn om in kaart te brengen.
Rechtsverwerking
De rechtbank oordeelt dat Scapino zich terecht beroept op rechtsverwerking. Birkenstock had in 2015 alleen bezwaar gemaakt tegen de zool, en met Scapino was een regeling getroffen. Daardoor mocht Scapino erop vertrouwen dat Birkenstock verder geen bezwaar had tegen de overige vormgeving van de sandalen. Toen Birkenstock in 2023 ineens wél handhaving eiste, inclusief een onmiddellijk verbod en schadevergoeding over het verleden, werd Scapino daardoor onredelijk benadeeld. Birkenstock mocht wel optreden, maar had Scapino een redelijke uitlooptermijn moeten geven; de rechtbank stelt die op één jaar vanaf 16 augustus 2023. Daarnaast had Birkenstock pas vanaf maart 2023 handhavingsrechten, zodat oudere claims sowieso niet konden slagen.
De rechtbank gebiedt Scapino binnen vier weken inbreuk op de auteursrechten van Birckenstock-sandalen Madrid, Arizona en Florida te staken. Op straffe van een dwangsom voor €1.000 per dag(deel of €75 per sandaal.
De rechtbank is ermee bekend dat het Duitse BGH een arrest heeft gewezen met een andere uitkomst, te weten dat aan twee Birkenstock modellen geen auteursrechtelijke bescherming toekomt. De rechtbank komt in deze zaak tot een ander oordeel. B9 16759.
